P.C.P. Faas, Rond de tafel der Romeinen

February 1st, 2010

Goede (Nederlandstalige) inleiding voor beginners in de Romeinse keuken


Bol.com
(alleen nog tweedehands verkrijgbaar)

Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk

Dankzij de slechte vertaling scoort dit boek in het Engels niet hoog, maar de Nederlandse versie kan zeker wedijveren met A taste of Ancient Rome. Ligt het accent bij Gozzini op de recepten, Faas biedt veel meer informatie. Maar ook hij biedt recepten (Latijn, vertaling, bewerking), hoewel iets minder dan Gozzini, en ruim de helft van Faas’ recepten zijn ook bij Gozzini te vinden. Uit de bibliografie (gerangschikt naar jaar van verschijnen) blijkt dat Faas veel recente publicaties heeft gebruikt, de meeste van ná Gozzini. Bij vergelijking van de dubbele recepten, blijkt de uitwerking soms totaal anders te zijn. Een enkele keer ligt dan aan een vertaalfout (p. 187, in het recept voor tisana, vertaalt Faas coloefium (acc., varkensknieschijf) met tarowortel (colocasia), soms aan interpretatie (Faas kiest terecht voor gedroogde tuinbonen waar Gozzini verse doperwtjes gebruikt, zijn ‘eend met raapjes’ wordt in ruim water gekookt, Gozzini stooft hem in een beetje vloeistof). De nummering van Apicius’ recepten bij Faas is volgens de editie van Garriatano en Vollmer uit 1922. Welke bron hij voor zijn Latijnse tekst heeft gebruikt is niet duidelijk. De illustraties beperken zich tot kleine tekeningen naar Romeinse voorbeelden. De Nederlandse edities zijn jammer genoeg niet meer nieuw verkrijgbaar, de Engelse nog wel.
Deze recensie is gebaseerd op de eerste druk uit 1994, een vergelijking met de tweede druk staat hier.
P.C.P. Faas, Rond de tafel der Romeinen (1994, ISBN 9789054323020; 2000; vertaald in het Engels in 2000 als Around the Table of the Romans, ISBN 9780226233475)

Andrew Dalby, Food in the ancient world from A to Z

February 1st, 2010

Alles over voedsel in de oudheid in één band


Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

Een encyclopedie over voedsel in de klassieke wereld (het oostelijke deel van de Middellandse Zee en het Nabije Oosten) van de prehistorie tot ongeveer 500 na Christus.  De lemmata betreffen niet alleen ingrediënten, dranken en gerechten, maar ook gerelateerde begrippen als hongersnood (famine), eetgerei (dining and drinking utensils) en dieetleer (diet), en persoons- en plaatsnamen waar iets over te vertellen valt (zo wist Caesar ondermeer via feestelijke banketten met uitgelezen wijnen de publieke gunst te verwerven, en kwam de beste Italiaanse olijfolie uit Venafrum). Een naslagwerk, maar ook een heerlijk bladerboek, ook al ontbreken illustraties. De lemmata zijn voorzien van citaten en verwijzingen naar bronnen en studies. Een bibliografie, en indices op wetenschappelijke namen van gewassen, Latijnse en Griekse namen, maken dit werk compleet. Het boek is ingenaaid in een harde band en voorzien van een mooie stofomslag. Het is niet goedkoop, maar als je geïnteresseerd bent in de keuken van de klassieke oudheid is het z’n geld zeker waard.
Andrew Dalby, Food in the ancient world from A to Z. (2003, Routledge, ISBN 0415232597) Engelstalig

Barbara Flower en Elizabeth Rosenbaum, The Roman Cookery Book

February 1st, 2010

Prettige, maar inmiddels verouderde editie van De re coquinaria


Amazon.de
(alleen nog tweedehands verkrijgbaar)

Ik houd van boeken die ook als object goed zijn verzorgd. Dit is zo’n boekje.
Het bevat de Latijnse tekst gebaseerd op de editie van C. Giarratano en F. Volmer uit 1922, met een vertaling in het Engels op de tegenoverliggende bladzijde. Tot 2006 was dit de beste verkrijgbare vertaling in het Engels van Apicius, maar het is alleen nog tweedehands te koop, en soms voor véél geld. Koop dan maar die nieuwste editie van Grocock en Grainger. Voor het bereiden van de recepten worden wel enkele handreikingen gegeven in de inleiding, maar de beginnende historische kok zal er toch moeite mee hebben. Voor hem/haar zijnde boeken van Faas en Gozzini een betere start. De index met zowel Latijnse als Engelse trefwoorden is overzichtelijk en uitgebreid. Er zijn enkele illustraties: vier platen met grofkorrelige  zwartwitfoto’s van Romeins kookgerei, en wat pentekeningen ter versiering.
Barbara Flower en Elizabeth Rosenbaum, The Roman Cookery Book. A critical translation of ‘The Art of Cooking’ by Apicius, for use in the study and the kitchen (1958, Harrap, diverse malen herdrukt, 1980 ISBN 0245522689) Engelstalig

Mark Grant, Anthimus, De observatione ciborum. On the observance of foods

February 1st, 2010

Voedingsleer voor Oostgothen en Franken in de vroege Middeleeuwen


Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

Is dit het laatste boek over voedsel uit de klassieke oudheid, of het eerste middeleeuwse boek? Anthimus was een Griekse arts, die in het begin van de zesde eeuw door Theodoric, de Oostgothische heerser van Italië, als ambassadeur naar de Frankische koning Theuderic werd gestuurd, die in Metz verbleef. Daar schreef de arts zijn verhandeling over voedsel. Geen kookboek, maar een beschrijving van het effect van allerlei levensmiddelen op de gezondheid, hoewel er wel enkele gerechten uit af te leiden zijn (zoals geroosterde varkenslever met olijfolie, zout en koriander). Deze gerechten weerspiegelen, aldus Grant, niet de roemruchte Apiciaanse keuken, maar die van de Gallo-Romeinen en Franken die slechts de beschikking hadden over wat er in de omgeving te vinden was (de handelsroutes van het Romeinse Rijk waren immers in verval geraakt).  De Latijnse tekst met Engelse vertaling beslaat 36 pagina’s, het uitgebreide commentaar met talrijke citaten uit oudere Griekse en Romeinse teksten ruim 40. In de inleiding beschrijft Grant de carriëre van Anthimus, de (voedings)toestand in het noordelijke deel van Gallië in de zesde eeuw, de keuken, en dieetleer. Een uitgebreide bibliografie en twee indices, op naam en voedingsmiddel, maken deze editie compleet. Een interessante tekst, zowel voor geïntereseerden in de Romeinse keuken als in de ontwikkeling van de middeleeuwse keuken. Maar nogmaals: het is géén kookboek.
Mark Grant, Anthimus, De observatione ciborum. On the observance of foods. (1996, Prospect Books, ISBN 9781903018521) Engelstalig

Andrew Dalby, Cato On Farming

February 1st, 2010

Landbouw op z’n Romeins


Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

Dit boek is geschreven in de tweede eeuw vóór Christus, toen het Romeinse Rijk nog een soldatenrepubliek was, en sober eten een deugd. Cato de Oudere (234 vC-149 vC) is de schrijver van deze tekst, De agricultura. Geen kookboek, maar een handleiding voor de bezitter van een boerderij, inclusief het selecteren van een goede plek voor het bedrijf, een handleiding voor het bouwen van persen voor olijfolie en wijn, werkzaamheden op het land, en dan tóch een handjevol recepten! Tot slot staan er nog wat medicijnen en magische rituelen in de tekst. De editie is tweetalig, links Latijn, rechts Engels, met uitgebreide verklarende noten bij de vertaling. Na de inleiding staan elf tekeningen die de plattegrond van de boerderij weergeven en verklarende schetsen van o.a. de olijfpers en het leiden van wijnranken. De olijvenpasta uit deze tekst (epityrum) is een van de meest nagemaakte Romeinse recepten van vandaag. Er is een index op de Engelse vertaling, maar niet op de Latijnse tekst.
Andrew Dalby, Cato On Farming (1998, Prospect Books, ISBN 9780907325802) Engelstalig

Alistair Elliot, Roman Food Poems

February 1st, 2010

Smullen van Latijnse gedichten over voedsel en eten


Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

Een aardige bloemlezing van Romeinse korte en lange gedichten met voedsel als thema. De teksten worden weergegeven in Latijn en Engels. Elliot is niet alleen vertaler van gedichten, hij schrijft ze ook zelf, en dat is in zijn vertaling te merken: hier en daar zijn de Latijnse metrische verzen in het Engels voorzien van (geslaagde) rijmen, en als dat voor een mooie formulering (in plaats van een letterlijke vertaling) nodig is, gebruikt hij gerust anderhalf keer zoveel tekst dan zijn Romeinse collega. De inleiding is niet meer dan een zeer beknopte beschrijving van Romeinse maaltijden, over de dichters wordt geen informatie verstrekt, de verklarende noten hadden wat uitgebreider gekund. Maar toch: wat zijn dit toch leukere teksten dan de veldslagen en vulkaanuitbarstingen die je op het gymnasium kreeg voorgeschoteld!
Alistair Elliot, Roman Food Poems (2003, Prospect Books, ISBN 9781903018255) Engelstalig

Christopher Grocock en Sally Grainger, Apicius. A critical edition with an introduction and English translation

February 1st, 2010

Goede, nieuwe wetenschappelijke editie van De re coquinaria


Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

De meest recente editie van het bekende Romeinse kookboek is in alle opzichten een prachtig boek. Als object is het, zoals veel Prospect boeken, een genot om in de hand te hebben, maar belangrijker is de inhoud. De Latijnse tekst staat links, met in voetnoten de varianten in de twee manuscripten uit de 9de eeuw, en opmerkingswaardigheden in de zestien afschriften uit de 15de eeuw en eerdere edities en studies. Rechts staat de Engelse vertaling, met verklarende noten betreffende de tekst zelf. De editie is bijzonder compleet door een editie van de Excerpta Vinidarii, een dertigtal recepten die niet rechtstreeks aan De re coquinaria zijn ontleend, maar wel uit dezelfde tijd (4de/5de eeuw nC) stammen. Bewerkte recepten ontbreken, maar dat valt ook buiten het bestek van dit boek. Praktisch is de concordantie van de nummering van de recepten met eerdere edities. Eén minpunt: er is geen index op de Latijnse tekst of de Engelse vertaling, alleen een index op de inleiding en de aanhangsels, en een glossarium op enkele ingrediënten. Wil je snel opzoeken in welke recepten bijvoorbeeld gember wordt gebruikt, dan zal je een andere editie moeten raadplegen.
Christopher Grocock en Sally Grainger, Apicius. A critical edition with an introduction and English translation (2006, ISBN 9781903018132) Engelstalig

Aliki, A Medieval Feast

February 1st, 2010

Kom maar op met die pastei!


Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

Ooit was er een Nederlandse vertaling (Een middeleeuws feestmaal, 1984) van dit prachtige prentenboek, vrijwel onvindbaar nu, maar gelukkig is de Engelstalige versie nog steeds verkrijgbaar. Dit is toch vooral een prentenboek, dus …. De kleurige plaatjes doen denken aan middeleeuwse getijdenboeken met hun mooi versierde randen, het verhaaltje (de voorbereidingen voor een feestmaal, de bereiding ervan, en de maaltijd zelf) wordt in weinig woorden verteld. In haar nawoord plaatst Aliki het verhaal in Engeland rond 1400. De maaltijd is voor een koning, met afbeeldingen van fantastische ‘spektakelgerechten’ zoals fabeldieren, een kasteel van marsepein, een pauw in zijn verenkleed. Gerechten die inderdaad middeleeuwse adellijke banketten opsierden (maar niet allemaal tegelijk). Over het eten van de ‘gewone mens’ kom je niets te weten, en recepten hebben (terecht) in dit prentenboek geen plaats. Maar wat er allemaal wél te zien is, is absoluut de moeite waard. Zolang je je publiek er maar bij vertelt dat zo’n maaltijd óók in de Middeleeuwen uitzonderlijk was.
Aliki, A Medieval Feast (1983 en later, Harper Collins, ISBN 9780064460507) Leeftijd 6-11 jaar. Engelstalig

Josephine van de Schoot en Alfred Staarman, Smikkelen ende Smullen. Kinderkookboek met middeleeuwse recepten

February 1st, 2010

Inderdaad: smikkelen en smullen


Bol.com
(alleen nog tweedehands verkrijgbaar)

Een heel leuk geïllustreerd boek over de middeleeuwse keuken, met veel weetjes en recepten. De recepten zijn aangepast aan de moderne tijd, en de precieze herkomst wordt  niet genoemd, maar in een kookboek voor kinderen is dat ook niet echt nodig. Soms kloppen de weetjes niet helemaal, zo waren de tafels, ook in gewone huishoudens, wel degelijk bedekt met een tafelkleed. De gevarieerde recepten zijn duidelijk geschreven en, hoewel aangepast, toch nog duidelijk middeleeuws. Achterin staat een (onvolledige?) lijst van gebruikte boeken. Graag een herduk van dit boekje!
Josephine van de Schoot en Alfred Staarman, Smikkelen ende Smullen. Kinderkookboek met middeleeuwse recepten. (2001, Europese Bibliotheek, Zaltbommel, ISBN 9028826297) Leeftijd vanaf 8 jaar.

Petra de Jong en Annette Fienieg, Koken kun je leren

February 1st, 2010

Kinderen in de keuken: het kan!


Bol.com

Basiskookboek staat in de ondertitel, en dat klopt ook. Een écht kookboek, met recepten voor complete maaltijden, waarin ook voedingsleer, menuleer, kookappatuur en tafeldekken aan de orde komen. De indeling begint met zetmeelgerechten (aardappel, pasta, rijst, pizza), gevolgd door groente, vlees, vis en vleesvervangers (ei, kaas, tofu en quorn), en dan voorgerechten, nagerechten, sauzen, dips en picknickgerechten.  De instructies zijn uitvoerig en duidelijk, er zijn suggesties voor combinaties en variaties, en de vrolijke en vaak verduidelijkende  illustraties van Annette Fienieg maken dit boek een feest voor het oog. In de roodomrande kaders staan de ingrediënten, benodigde keukenspullen, en voorbereidingstijd en kooktijd aangegeven. Doel van het boek is kinderen zelfstandig te laten koken, zij zullen dus al goed moeten kunnen lezen. Maar dan leren ze ook inderdaad een basiskennis aan waarmee ze met succes andere kookboeken kunnen gaan ontdekken, of zelf gerechten bedenken. De inhoudsopgave is tegelijkertijd receptenregister.
Eén uitglijder: volgens de schrijfster bevat roomboter méér vet dan margarine. Fout: beide bevatten evenveel vet (80%). Halvarine bevat inderdaad minder vet, maar er staat niet bij dat je dat niet kunt gebruiken om mee te bakken of braden.
Petra de Jong en Annette Fienieg, Koken kun je leren (2004, Cyclone, ISBN 9789058780300). Leeftijd vanaf 10 jaar.


Follow

Get every new post delivered to your Inbox

Join other followers: