Archive for the ‘Vis, schaal- en schelpdieren’ Category

Karen Adler en Judith M. Fertig, Fish & Shellfish, Grilled & Smoked

Saturday, July 31st, 2010

Geweldig! Fantastisch! Kopen!

Barbecue alleen voor vlees? Welnee!

In Nederland is de link nog steeds niet zo vaak gelegd, maar in Amerika weten ze het al lang: roosteren en roken zijn nauw aan elkaar verwant en kun je dus in één boek combineren. Karen Adler heeft meerdere themakookboeken over barbecuen op haar naam staan, Judtih Fertig is ook al gespecialiseerd in typisch Amerikaanse aspecten van het koken (All-American Desserts, Prairie Home Cooking).
De titel van dit al wat oudere, Engelstalige kookboek (2002) omschrijft de inhoud perfect. Er zijn drie delen: Roosteren, Roken en De rest (Everything else you need). De eerste twee delen zijn allebei onderverdeeld in Vis en Schaal- en schelpdieren, het derde deel bevat ook twee hoofdstukken, Kruidenmengsels, marinades, sauzen, en Bijgerechten. Het boek telt vierhonderd pagina’s, in tweekleurendruk: donkergroen voor de tekst, aubergine voor titels en dergelijke. In die kleuren zijn ook de (vrijblijvende) illustraties, foto’s ontbreken. En die heb je ook niet nodig, ook al denken veel kookboekkopers daar anders over. Maar ik heb liever een kookboek met 100% recepten dan een kookboek waarvan 50% uit foto’s bestaat en de recepten zelf maar een kwart van de bladspiegel beslaan. Je betaalt dan voor gebakken lucht.
De schrijfsters houden er rekening mee dat je niet overal alle vissoorten kunt kopen of vangen. Bij ieder visrecept staat een aantal alternatieve soorten genoemd. Voor de schaal- en schelpdieren worden geen alternatieven gegeven. Waar toepasselijk, worden ook soorten rookhout gesuggereerd: hickory (Amerikaanse notenboom), maple (esdoorn), mesquite (boomsoort uit Mexico/zuiden VS), apple, oak (eik), cherry (kers), en dat zijn ze nog niet allemaal. Prettig, want in Nederland zijn weer andere ingrediënten te koop dan in de Verenigde Staten.
Behalve voor gerechten is er ook aandacht voor de basis: het materiaal, het opstarten van de houtskoolbarbecue, de techniek van het roken in een smoker, ketelbarbecue en gasbarbecue, rookzak etc., en planking, waarbij de vis wordt gerookt door hem op een plank te leggen die eerst in water wordt geweekt, dan kort direct boven de houtskool wordt gelegd, en tot slot wordt gekeerd, zodat de vis rechtstreeks het rookaroma van de plank opneemt. Het staat er niet bij, maar alle gerechten waarbij het hoofdingrediënt in aluminiumfolie wordt bereid, kunnen natuurlijk ook in de oven, en alle gerechten die in een grill wok (een wok met gaatjes voor op de bbq) moeten worden bereid, kunnen ook in een wok op het fornuis. Al mis je dan wel die typische roostersmaak.
Sommige recepten zijn uiterst simpel, zoals de basismethoden voor het roosteren of roken van vis waarbij je eigenlijk alleen peper, zout en olie nodig hebt, of de sardientjes in druivenbladeren, bij de recepten voor roken is het gerookte ingrediënt slechts één uit een heel rijtje, zoals de Paté van gerookte forel, of Linguine met gerookte venusschelpen en tomaten. Met de kruidenmengsels, marinades, kruidenboters en sauzen in het derde hoofdstuk kun je naar hartelust experimenteren, en de bijgerechten (behalve salades onder andere ook nog diverse geroosterde groenten) maken de maaltijd compleet.
Het register is heel uitgebreid, niet alleen op recepttitel maar ook op soort vis/schelpdier, gerecht, en andere ingrediënten. Omdat dit een Amerikaans kookboek is, zijn de hoeveelheden aangegeven met tablespoon (15 ml), teaspoon (5 ml), ounce (30 gram/30 ml) en cup (237 ml). Een enkele keer worden ook droge ingrediënten in cups uitgedrukt (“1/2 cup [...] breadcrumbs”), dat is iets lastiger omrekenen.
Dankzij dit boeiende kookboek kunnen ook uitgesproken visliefhebbers en vleesweigeraars aan de slag op de barbecue met speelse, uitdagende recepten.
Karen Adler en Judith M. Fertig, Fish & Shellfish, Grilled & Smoked. (The Harvard Common Press, Boston, 2002, ISBN 9781558321816)

Fish And Shellfish, Grilled And Smoked
Fish And Shellfish, Grilled And Smoked
Karen Adler & Judith M. Fertig

Colette Hanicotte (red.), Fruits de mer

Wednesday, May 26th, 2010

Alleen recepten, geen informatie

Als je geluk hebt in de buurt van een goed gesorteerde viskraam of viswinkel te wonen, kun je in het seizoen verse kokkels, scheermessen en venusschelpen kopen. Maar wat doe je er dan mee? In dit uit het Frans vertaalde thema-kookboekje met recepten voor fruits de mer (zeevruchten) staan recepten voor allerlei schaal- en schelpdieren, en voor de gemengde zeevruchten die in het Nederlands ook fruits de mer heten. Behalve de al genoemde schelpen hebben ondermeer ook inktvis, krab, garnalen, kreeft, oesters, langoest en mosselen  een plaatsje. De volgorde lijkt nogal willekeurig, maar als je de zeedieren terugvertaalt naar het Frans dan blijken ze in die taal in alfabetische volgorde te staan. Vandaar ook een hoofdstukje Inktvis in het begin (calmar), en Kleine inktvisjes achterin (sepioles). De recepten zijn vaak Frans of mediterraan, met een tiental oosterse, Caribische en Zuidamerikaanse recepten, en voorbereidingstijd en kooktijd worden duidelijk aangegeven. Iets minder dan de helft van de recepten is gefotografeerd. Ingewikkeld zijn ze meestal niet. Bereidingen als korstdeeg of visfumet staan in de ingrediëntenlijst zonder nader omschreven te worden, hoe die moeten worden gemaakt wordt aan de koker overgelaten. En die kan natuurlijk ook kiezen voor kant & klaar deeg, of bouillon uit een pot.
De recepten zijn niet onaardig. Wil je echter ook achtergrondinformatie en kooktechniek, dan kom je van een koude kermis thuis. Geen voorwoord, inleiding, warenkennis, basismethoden of –recepten. Alleen de inhoudsopgave, die wel duidelijk is, en op de allerlaatste bladzijde, onder het colofon, een lijstje met kookwinkels in Nederland en België, “voor alle kookbenodigdheden”. Volstrekt onnodig, de meeste recepten komen er wel met een vergiet, schuimspaan, koekenpan en dergelijke. Die dingen heb je al of kun je overal kopen. Een oestermes is wat moeilijker aan te komen, maar dat wordt niet genoemd in het kookboekje. Bij geen enkel oesterrecept wordt uitgelegd hoe je die klemschelpen open krijgt: “Maak de oesters open” is alles wat er staat. De onervaren koker wordt daar niet wijzer van.
Colette Hanicotte (red.), Fruits de mer(@009, Good Cook, vertaald uit het Frans [2006], ISBN 9789073191648)

Fruits de Mer
Fruits de Mer
Hanicotte, C.

Peter Lobs, Rook jij Rook ik

Tuesday, March 16th, 2010

Roken voor de sportvisser

Een boekje over roken dat voor het eerst verscheen in 1994, geschreven voor sportvissers, in opdracht van een bedrijf dat rookovens en benodigdheden daarvoor verkoopt.  Toch is de inhoud breder dan deze beschrijving doet vermoeden. Voor mij ligt de ‘opnieuw uitgebreide herdruk’ uit 2006. Peter Lobs is zelf sportvisser, valt uit de inleiding af te leiden. De nadruk ligt dan ook op het verwerken van gevangen vis, zo is er een overzicht van de in Nederlandse wateren voorkomende vissen, waaruit blijkt dat –naar de persoonlijke mening van Lobs- de meeste vissen het best tot hun recht komen als ze warm worden gerookt (op ongeveer 75 grC). Alleen haring, zalm en zeeforel smaken beter als ze koud worden gerookt (op slechts 25grC, maar wel langere tijd). Het schoonmaken en fileren van vis wordt beschreven, en er is ook aandacht voor het invriezen. Immers, als je een grote vangst hebt, kun je niet alles in één keer verwerken. Het roken van paling, makreel en haring wordt uitgebreid beschreven, en het boekje besluit met enkele beknopte recepten voor het warm roken van zalm, forel, mosselen, wild en gevogelte, kipfilet, eendeborst en kaas, gevolgd door drie marinades. Worst wordt wel genoemd, maar hoe je die zelf kunt maken en roken wordt niet beschreven.
Voor pekelzout –dat makkelijk zelf samen te stellen is- volstaat Lobs met het noemen van het kant-en-klare rookzout van MultiSmoke. Voor het pekelen van vis in een zoutoplossing (ook hier wordt rookzout van de opdrachtgever  aanbevolen) wordt goed beschreven wat het effect is van verschillende zoutconcentraties op de vis, en ook het drogen, een  handeling die door beginnende rokers wel achterwege wordt gelaten omdat ze er het belang niet van inzien, krijgt aandacht.
Voorafgaand aan de praktijk van het roken wordt het rookproces beschreven, en de verschillende modellen van MultiSmoke, van koelkastgrote rookovens waarin je tien kilo vis in één keer kunt roken tot aan een klein tafelmodel rookoventje waar net twee forellen in passen. En ook, dat vind ik leuk, een uitleg over het ombouwen van een oud olievat tot rookoven.
Tekeningen en kleurenfoto’s verduidelijken een en ander, en er zijn drie softfocus reclamefoto’s van een mooi paar dat geniet van de geneuchten van het sportvissen en roken van de vangst (zie ook de omslagfoto).
Voor recepten moet je dit boekje niet kopen. Maar wil je een duidelijke uitleg over de techniek van het roken in vooral grotere rookovens (hoewel veel natuurlijk ook voor de tafelmodelletjes geldt), dan heb je met dit boekje een goede aanschaf. Te bestellen bij onder andere deze site.
Peter Lobs, Rook jij Rook ik. Alles over het roken (Publishing House facilities, Doetinchem, 2006 5de druk, ISBN 9076020035)

Rook jij rook ik
Peter Lobs

Bart van Olphen en Tom Kime, Het fishes kookboek

Wednesday, February 10th, 2010

Absoluut de moeite waard

Eet vis met een schoon geweten!

Je kunt bijna niets meer eten zonder schuldgevoel. Is het niet vanwege de manier waarop dieren worden behandeld, dan is het wel de uitbuiting van de producenten of aantasting van het milieu. Gelukkig is er voor de visliefhebbers nu een uniek opgezet kookboek, dat een aantal duurzame visserijbedrijven van over de hele wereld belicht, gecombineerd met veel recepten voor vis. Het boek van Nederlander Bart van Olphen die de duurzame vishandelketen Fishes heeft opgericht en Engelse kok Tom Kime, is uitgegeven onder auspiciën van de MSC (Marine Stewardship Council), een organisatie die zich inzet voor duurzame visserij.
Bij de in het boek beschreven bedrijven overheersen Noordwest-Europa en Noord-Amerika, maar in de recepten proef je vooral de keukens rond de Middellandse Zee en uit het Verre Oosten, vooral Vietnam en Thailand. Die culinaire nadruk op Vietnam en Thailand komt door de grote belangstelling die Kime voor die keukens heeft (over beide nationale keukens heeft hij voor de BBC tv-programma’s gemaakt). Opvallend is het veelvuldig voorkomen van rode (of groene) peper in allerlei vormen, in tweederde van de recepten, terwijl slechts een kwart van de recepten van Aziatische oorsprong is (maar de Spaanse keuken is ook rijk aan rode pepertjes). Het zou kunnen dat Kine een capsaïcinejunkie is: zonder rode peper smaakt dan alles flauw. De recepten die ik uit dit boek heb bereid waren zonder uitzondering geslaagd: een duidelijke uitleg, en als de recepten gefotografeerd waren, leek het uiteindelijke gerecht ook op die foto. En dat is toch wel prettig, want sommige kookboeken zijn vooral plaatjesboeken waarin er zo gefrutseld is aan de gefotografeerde gerechten dat ze nóóit warm kunnen worden geserveerd – als ze na de fotografische ingrepen (glansmiddel, kleurstof) überhaupt nog voor consumptie geschikt zijn. Maar dit terzijde.
Achterin het boek staat een uitleg over het schoonmaken en fileren van vis. Heel goed, het is namelijk slecht gesteld met de warenkennis van de moderne doorsnee-thuiskok. Alleen jammer dat bij het schoonmaken alleen de rondvis wordt beschreven, want bij een platvis werkt  het niet om “de punt van een dun, scherp mes in de plaats van de anaalvin [te steken]  en de buik tot onder de kaak open [te snijden]“. Op mijn eigen site heb ik kort beschreven hoe dat dan wel moet. Het was ook handig geweest om het schoonmaken en voorbereiden van schelpdieren achterin op te nemen, in plaats van soms wel en soms niet bij de diverse recepten te zetten.
Klein zeurtje: ik mis iets in dit boek: de schaaldieren. Zijn er in die sector geen bedrijven die volgens de richtlijnen van de MSC werken, of houden de auteurs niet van garnalen en (rivier)kreeften?
Bart van Olphen & Tom Kine, Het fishes kookboek. De lekkerste recepten en de stoerste verhalen van verantwoorde visserijen over de hele wereld. (2009, Fontaine, ISBN 9789059563247)

Het Fishes kookboek
Het Fishes kookboek
Olphen, B. van