Archive for the ‘Culinaire geschiedenis’ Category

Faas, Rond de tafel der Romeinen: vergelijking editie 1994 en 2000

Monday, May 3rd, 2010

Welk van beide edities moet je kiezen?

In mijn oorspronkelijke bespreking van Rond de tafel der Romeinen beloofde ik een vergelijking van de eerste druk uit 1994 en de tweede, herziene uitgave van dit boek uit 2000.
Hoewel de informatie in beide boeken in wezen hetzelfde is,  zijn het toch in sfeer  twee verschillende edities, die waarschijnlijk ieder ook andere mensen zullen aanspreken. De verschillen beginnen al aan de buitenkant. De originele uitgave heeft een groter formaat (160x230mm tegen 124x209mm), en een authentiek Romeins  vloermozaiek als omslagillustratie, de herziene uitgave toont een fragment  van een schilderij van Caravaggio uit de zestiende eeuw van de jonge, zieke Bacchus. De schrijver heet in 1994 nog P.C.P. Faas, in 2000 noemen we hem Patrick. Veelzeggend is de blurb op de achterkant: bij beide edities  “plaatst [Faas] het Romeinse eetgedrag in de context van de geschiedenis, de religie en de antieke samenleving”. Maar waar in de oorspronkelijke uitgave de lezer “verrast wordt door de verfijning van deze beruchte keuken” en ontdekt “dat niet alleen architectuur, literatuur en kunstnijverheid van de Romeinen ten grondslag liggen aan de Europese beschaving, maar ook de kookkunst”, wordt de aspirant-koper van de herziene editie gelokt met “Varkensoren, baarmoeders, uiers, darmen, flamingo, ibishersentjes of de eeltige slurf van een olifant” en gerechten als gevulde muizen en hersenpaté.
Bij het eerste doorbladeren leek de herziene uitgave wat armoediger. Bij natelling bleek het aantal illustraties met bijna de helft te zijn gereduceerd, en het papier is grover en geler. De lay-out is ook gewijzigd, waarschijnlijk vanwege het smallere formaat. In de eerste druk stonden Latijn en vertaling naast elkaar, in de herziene druk onder elkaar. Vooral bij langere tekstfragmenten is dat laatste minder prettig. Aan de andere kant is in de herziene uitgave de tekst beter gestructureerd door het plaatsen van meer tussenkoppen. Hieronder zie je het recept voor gekookte gans met kruidenpesto in de uitgave van 1994 (boven) en 2000 (onder). De marges zijn afgesneden, maar de verhoudingen kloppen. (more…)

Nawal Nasrallah, Annals of the Caliph’s Kitchens

Monday, April 5th, 2010

Geweldig! Fantastisch! Kopen!

De echte keuken van duizend-en-één-nacht

Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

De in Irak geboren en nu in Boston woonachtige culinair historica Nawal Nasrallah had al een kookboek over de Irakese keuken op haar naam staan, Delights from the Garden of Eden (recensie binnenkort), en zij heeft aangekondigd meer oude Arabische kookboeken in het Engels te vertalen. Dit is de eerste door haar verzorgde vertaling, van het oudste compleet overgeleverde Arabische kookboek, uit de tiende eeuw (de oudste bewaard gebleven Europese kookboeken dateren op z’n vroegst uit de tweede helft van de dertiende eeuw). De editie is in 2007 verschenen bij Brill, als deel 70 van de serie Islamic History and Civilization. Het kloeke boek is mooi om te zien en in de hand te houden, en bevat ook voor niet-arabisten veel waardevolle informatie. Allereerst is daar natuurlijk de inleiding, over dit speciefieke kookboek en andere Arabische kookboeken, over de eetcultuur in middeleeuws Bagdad, en over de gezondheidsleer. Dan volgt de vertaling van het kookboek, ongeveer 450 pagina’s boordevol recepten, wetenswaardigheden en fragmenten van gedichten, ruim voorzien van verklarende voetnoten. In de appendix worden de personen en plaatsnamen opgenoemd, waarbij ook de beroemde kalief uit duizend-en-één-nacht, Haroen al-Rashīd voorbij komt (op mijn receptensite heb ik een artikel gewijd aan één van zijn lievelingshapjes dat in dit kookboek staat).
Na 35 scherp afgedrukte kleurenplaten volgen de glossaria, Arabisch-Engels (260 pagina’s opgedeeld in categorieën) en Engels-Arabisch (ca 35 pagina’s, ook in categorieën). De Arabische woorden staan zowel in de geromaniseerde versie als in het Arabische alfabet, gerangschikt naar de volgorde van de geromaniseerde spelling. Net als de appendix met namen, verwijzen ook de glossaria niet rechtstreeks naar het vertaalde kookboek, je moet naar de index helemaal achterin het boek gaan om te zien waar in het kookboek een term voorkomt Dat vind ik omslachtig, vooral omdat de index ook al in categorieën is ingedeeld. Je blijft bladeren.
Het boek is niet goedkoop, maar elke cent waard. Koop het als je méér wilt weten over de Arabische (culinaire) cultuur of over de ontwikkeling van de middeleeuwse keuken. Het is een teksteditie, er staan geen bewerkte recepten bij. Als je er uit wilt koken, zul je de recepten zelf moeten interpreteren en aanpassen.
Nawal Nasrallah, Annals of the Caliphs’ Kitchens: Ibn Sayyar Al-Warraq’s Tenth-Century Baghdadi Cookbook (Islamic History and Civilization) (Brill, Leiden/Boston, 2007, ISBN 9789004158672)

Tilar Mazzeo, De Weduwe Clicquot

Monday, March 29th, 2010

Een gemiste kans

Bol.com
Amazon.de
(oorspronkelijke Engelstalige editie; geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(oorspronkelijke Engelstalige editie; geen verzendkosten)

Barbe-Nicole Ponsardin (1778-1866) groeide op in Reims tijdens de slotjaren van het Ancien Régime, de Franse Revolutie en de woelige periode erna, ze trouwde met wijnverkoper François Clicquot, en na diens overlijden in 1805 nam ze de leiding over van het wijnhuis. Tijdens de Napoleontische oorlogen wist ze dit uit te bouwen tot een fameus champagnehuis. Zij is ook degene die het proces van rémuage het eerst toepaste (en zo lang mogelijk geheim hield), waardoor de oorspronkelijk troebele champagnewijn zijn heldere, sprankelende aanzien kreeg en de favoriete drank bij uitstek werd.
Mazzeo is te prijzen dat zij aandacht besteedt aan deze zakenvrouw uit de negentiende eeuw. Maar wat jammer nou dat ze blijkbaar niet kon kiezen tussen de onderwerpen ‘zakenvrouwen in de 19de eeuw’ en ‘champagne’, noch tussen de genres ‘gefictionaliseerde biografie’ en ‘wetenschappelijk werk’. De vele eindnoten (30 pagina’s) en lange bibliografie (12 pagina’s) duiden op het laatste, maar vooral het begin en eind van haar boek bestaan, mede door het gebrek aan contemporaine bronnen, uit vrijblijvende weerspiegelingen over Barbe-Nicole. Dat past weer meer in het eerstgenoemde genre. De woorden ‘misschien’ en ‘waarschijnlijk’ komen veel te vaak voor, en de tekst bevat zoveel herhalingen, dat je je gaat afvragen of het boek eerst te dun was maar de schrijfster niet genoeg materiaal had voor een dikker exemplaar.
Drie te donker afgedrukte zwartwit-afbeeldingen zonder bijschriften (een portret van de oude weduwe, een vrouw die in een koets door een wijngaard rijdt en een onduidelijk kaartje van de Champagnestreek) dragen niet echt bij aan de inhoud van het boek. In de proloog beschrijft Mazzeo haar speurtocht in de archieven van Veuve Clicquot, en haar bezoek aan voormalige residenties van Champagnefamilies. Daar had ik dan wel foto’s of reproducties van 18de en 19de eeuwse afbeeldingen van willen zien.
Het register is goed georganiseerd: onder de term ‘vrouwen’ staan verwijzingen naar o.a. ‘maatschappelijke beperkingen’, ‘mode’, ‘opkomst van de moderne zakenvrouw’ en ‘superproevers’, onder ‘champagne’ ondermeer ‘belletjes’, ‘druiven’, ‘kleur’, ‘mengen’. Want, dat zou je bijna over het hoofd zien met die gefictionaliseerde gedachten en gevoelens, er staat wel veel wetenswaardigs in dit boek.
Tilar Mazzeo, De Weduwe Ckicquot. Het vrehaal van de vrouw die aan de basis stond van een champagne-imperium (2009, Artemis & Co, ISBN 9789047201281, oorspronkelijke publicatie 2008 The Widow Clicquot: The Story of a Champagne Empire and the Woman Who Ruled It, vertaling Albert Witteveen)

Marleen Willebrands, De verstandige kok

Thursday, March 18th, 2010

Heerlijke gerechten uit de Gouden Eeuw

Bol.com
(alleen nog tweedehands verkrijgbaar)

De Gouden Eeuw heeft in Nederland slechts één gedrukt kookboekje opgeleverd, dat samen met een handleiding voor de slachttijd en het inmaken van vruchten als bijlage verscheen bij handleidingen voor het ontwerp en onderhoud van de ‘buitens’ die in de zeventiende eeuw door rijke zakenlieden bijvoorbeeld aan de Vecht werden aangelegd: de Verstandige kok. Van de eerste versie uit 1667 is nooit een moderne uitgave verschenen, van de herziene versie vanaf 1669 is er de facsimile-editie door Joop Witteveen uit 1993 en de hertaalde uitgave van Marleen Willebrands uit 2006. Uit de ondertitel van haar boek, De rijke keuken van de Gouden Eeuw, blijkt duidelijk dat hier niet de keuken voor de simpele schoenmaker of boerenknecht wordt beschreven, maar die van de rijke burgerij (er staat wel een ‘schoenlapperstaart’ bij de recepten!).

Willebrands plaatst in de inleiding van haar editie van de Verstandige kok, De Hollandse slachttijd en De verstandige confituurmaker, deze teksten in een cultuur-historische context (de belangstelling voor nieuwe ontwikkelingen in de tuinbouw en het buitenleven, het hofdicht), beschrijft bekmopt de gezondheidsleer uit die tijd, en de opbouw en het verloop van maaltijden in de zeventiende eeuw. Dan volgt de teksteditie: de recepten zijn hertaald naar modern Nederlands, en worden regelmatig onderbroken met associatieve informatie over ingrediënten, keukengerei en -technieken. Erg leuk om te lezen, maar je raakt zo wel af en toe de draad kwijt. Ik had graag achterin naast het alfabetische register een systematische index gezien waarin de zeer diverse onderwerpen (kalkoen, zalm, taartpan, vinkenbaan, vladen) overzichtelijk per categorie gerangschikt staan.
Een ander gemis vind ik dat de oudere drukken wel ter sprake komen, maar dat de verdwenen recepten niet in de inleiding nader worden gespecificeerd, en dat er méér bronnen zijn (blijkt ook weer uit de informatie tussen de recepten door) dan er in de inleiding worden genoemd, zoals Le cuisinier François van La Varenne uit 1651.
Op haar eigen site heeft Willebrands transcripties opgenomen van zowel de vernieuwde editie uit 1669 als die van de eerste druk uit 1667, zodat men ook de oorspronkelijke, zeventiende-eeuwse teksten kan inzien. Voor pietepeuten zoals ik is dat een waardevolle toevoeging.
De talrijke (zwartwit) illustraties zijn leuke aanvullingen op de vlot geschreven tekst. Achterin staan ruim twintig voor de moderne keuken bewerkte recepten (helaas zonder foto’s). Al met al is deze editie een aantrekkelijk boek voor iedereen die meer wil weten van de Hollandse keuken in de Gouden Eeuw. Dankzij de hertaling is kennis van zeventiende-eeuws Nederlands niet nodig.
Marleen Willebrands, De verstandige kok. De rijke keuken van de Gouden Eeuw (2006, Pereboom, ISBN 9789077455203)

Terence Scully, La Varenne’s cookery

Tuesday, March 9th, 2010

Geweldig! Fantastisch! Kopen!

Het begin van de klassieke Franse keuken

Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

François Pierre, Sieur de la Varenne (ca 1615-1678) is de auteur van Le cuisinier François, het boek dat in 1651 de start inluidde van een periode van ontwikkelingen die het definitieve afscheid van middeleeuwse elementen in de keuken betekenden, en het begin van de klassieke Franse kookstijl. De Canadese wetenschapper Terence Scully heeft een uitstekende Engelse vertaling verzorgd van dit boek, samen met Le patissier François en Le confiturier François (de eerste zeker, de ander hoogstwaarschijnlijk ook geschreven door La Varenne).
Na een boeiende inleiding over La Varenne, zijn drie boeken en de Franse keuken in de zeventiende eeuw volgen de vertalingen van de Franse Kok, Pasteibakker en Confituurmaker, met commentaar, en met talrijke verwijzingen naar Escoffier. Achterin staan uitgebreide registers op onderwerp (Engelse trefwoorden, maar wel met de Franse versies uit de 17de eeuw erbij). Dat zie je laatste jaren wel vaker in dit soort uitgaven: registers die eerst zijn onverderdeeld in categorieën en subcategorieën. Het gevolg is dat je eerst de inhoudsopgave moet raadplegen om te zien waar de door jou gezochte subcategorie zich bevindt (het register telt 78 pagina’s in 5 categoriën en 13 subcategorieën). Aan de ene kant handig om alles naar aard bij elkaar te vinden, maar een doodgewone alfabetische index als extraatje was toch wel fijn geweest, net als een simpel receptenoverzicht.
Er staan geen moderne bewerkingen van recepten in dit boek, maar wie enige ervaring heeft met koken, enige achtergrondkennis heeft van de periode, en de moeite neemt ook de voetnoten bij de tekst te lezen, heeft een ware schat aan recepten tot zijn beschikking: koninginnesoep in vier varianten (voor vlees- en vastendagen), het maken van marsepein, pasteideeg, vruchtencompôtes, oranjebloesemwater, truffelragout, gevuld speenvarken, doperwtjes met stoofsla, limonade, het is maar een handjevol van de honderden gerechten die in de kringen rond Lodewijk de Veertiende op tafel kwamen.
Hoewel ik begrijp dat het vanwege de omvang van het boek (nu 626 pagina’s) niet praktisch was de originele Franse tekst bij de vertaling te zetten, vind ik dat toch jammer. Gelukkig is er in ieder geval van Le cuisinier François een online reproductie te vinden, wie daar behoefte aan heeft kan dus toch de originele Franse tekst vergelijken met de Engelse vertaling van Scully.
Al met al een standaardwerk dat nog jaren zijn waarde zal behouden.
Terence Scully, La Varenne’s cookery. The French cook; The French pastry chef; The French confectioner. François Pierre, Sieur de la Varenne. (2006, Prospect Books, Allaleigh House, Blackawton, ISBN 1903018412)

Goeman-Borgesius, Lange en Poirot, The Grand, Amsterdam

Monday, March 8th, 2010

Een mooie mix van historie en culinair genot

Bol.com
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

In dit in vaderlandslievend oranje linnen gebonden boek krijg je eigenlijk twee boeken voor de prijs van één: een geschiedenis van Amsterdam (vooral van de Princenhof, waarin nu The Grand van Sofitel is gevestigd), en een kookboek op hoog niveau met een zeer originele kijk op de ‘Hollandse keuken’. Een waardig visitekaartje voor bezoekende toeristen, want alle teksten staan in het Nederlands, Frans en Engels.

Na voorwoorden door (oud)burgemeesters Ed van Tijn en Job Cohen en Sofitel manager Robert-Jan Woltering, presenteert de Franse chefkok Aurélien Poirot zijn visie op de Hollandse keuken (“een simpele keuken met prachtige producten”).  Dan volgt de geschiedenis van de Princenhof en Amsterdam in een proloog en vijf hoofdstukken, vanaf het begin als kloostergebouw in de 14de eeuw tot de vestiging van Sofitel vanaf 1988. Voor de historische inleiding van elk hoofdstuk heeft iedere taal een eigen bladopening gekregen, met één pagina tekst in drie kolommen en één pagina prachtige kleuren-illustraties (voor elke taal verschillend). Bovenaan de tekstpagina’s staat een doorlopende tijdlijn afgebeeld met belangrijke jaartallen in de Nederlandse geschiedenis. Door de beperkte ruimte wordt een en ander wel wat erg beknopt verteld (bijvoorbeeld bij de ‘aardappeleters’ op p.65 mis ik de hongersnoden als gevolg van misoogsten in de 19de en begin 20ste eeuw, en bij de ‘kruiden en specerijen’ op p.40 wordt ten onrechte vermeld dat ze steeds meer de 17de eeuwse keuken bepaalden – in die tijd was juist de eerste uitdunning van het aantal specerijen in de keuken), maar voor de gemiddelde toerist zal het genoeg zijn. Natuurlijk is er ook wat aandacht voor het Sofitel, en het boek besluit met portretten van enkele prominente historische figuren die in de Princenhof te gast zijn geweest (ondermeer Willem van Oranje, Michiel de Ruyter, Hugo de Groot). Van elf gerechten worden tot slot wat historische achtergronden gegeven.

De recepten bij ieder hoofdstuk zijn losjes geïnspireerd op de betreffende periode in de geschiedenis. Aurélien Poirot is een echte chefkok: zijn recepten zijn van hoog niveau, en geven een totaal nieuw en interessant beeld van de Hollandse keuken. Zo is de middeleeuwse erwtensoep omgetoverd tot een romige doperwtjespuree die koel wordt geserveerd op tomatengelei, de oerhollandse stamppot wordt opgediend als maki-zushi, en Poirots tiramisu is met speculaasjes en wordt gegarneerd met witte en blauwe muisjes. Of wat dacht je van ‘pigeon du pays de la Loire caramélisé aux dropjes’? ‘Duiven van de dam’ zouden nóg toepasselijker zijn geweest, maar Hollandser dan drop kan haast niet. Regelmatig kom je Japanse elementen tegen in de receptuur, die aan de doorgaans zware Hollandse kost Oosterse luchtigheid verlenen. De opmaak van de gerechten vergt veel tijd en gepriegel, maar dan heb je ook, zoals uit de foto’s blijkt, ware kunstwerken gecreëerd. Dit is echt een kookboek voor de bevlogen, ervaren hobbykok.
Lisa Goeman-Borgesius, Quinten Lange, Aurélien Poirot, The Grand, Amsterdam (2009, Terra Lanno, Arnhem ISBN 9789089891365).

Evert Kornmayer, Keltisches Kochbuch

Saturday, March 6th, 2010

Leuk voor LARPers

Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

Het eerste dat opvalt aan dit Duitstalige boek is het lettertype, en dat is niet goed. Een lettertype mag niet afleiden van de inhoud. Het gebruikte font is een mengelmoes van uncialen en kapitalen. Leuk voor hoofdstuk- en recepttitels, maar niet voor de hele tekst.

Kornmayer, die diverse kookboeken op zijn naam heeft staan (waaronder een ruim 500 pagina’s dik boek met Klassische & moderne Rezepte aus Holland) presenteert Keltische gerechten uit de tijd van 800 voor Christus tot het begin van onze jaartelling. De auteur verzekert ons diverse malen van de wetenschappelijk verantwoorde basis van zijn gereconstrueerde recepten, maar vermeldt ook diverse malen dat hij die bronnen niet bij de recepten vermeldt, “um Wiederholung zu vermeiden”.Het is géén wetenschappelijk werk, maar hij hoopt dat het toch in de wetenschap gebruikt gaat worden. Nu kan ik me voorstellen dat een uitgebreid notenapparaat in een kookboek niet nodig is, maar als je je werk baseert op wetenschappelijk onderzoek en daar nadrukkelijk op wijst, dan is het minste wat je doet toch voorzien in een bibliografie. En die ontbreekt. Net als overigens foto’s van de gerechten, de spaarzame illustraties zijn pentekeningen naar Keltische motieven.
Na deze kritische opmerkingen dan het positieve: de inleidende hoofdstukjes vertellen duidelijk wat de Kelten wel en niet aten, en hoe ze aten. Er is aandacht voor de Keltische kalender met bijbehorende feestdagen. Er is ook een stukje over maten en gewichten, maar ik betwijfel of de Keltische koks met weegschalen in de weer waren. De recepten zijn overigens overwegend geschreven voor de moderne keuken.
Het gebrek aan overgeleverde Keltische recepten geeft bij het reconstrueren ervan “viel Raum für kulinarische Fantasien”, maar de auteur is er toch in geslaagd om authentiek aandoende gerechten samen te stellen. Ze zijn ingedeeld in soepen/eenpansgerechten, breien (basisvoedsel), groente/graan, zuivel, véél vleesrecepten, onderverdeeld naar diersoort, worsten, vis, schaal- en schelpdieren, hartige en zoete broden, moes/compôte, drank, en basisgerechten als bouillon van vlees, vis, kip en groente, reuzel en zuurdesem. Daslooksoep, schorseneren met spek, paardebloemsalade, geroosterde varkenskarbonaden met jeneverbessen, kip in bier, lijsterbesmoes, het zijn enkele van de recepten die iedere LARPer in de tijdsperiode van de ijzertijd en vroege Middeleeuwen met gerust hart kan bereiden.
Evert Kornmayer, Keltisches Kochbuch. Eine Sammlung Keltischer Speisen auf Basis archaeologischer Erkenntnisse und historischer Quellen. (2008, Verlag Gebrüder Kornmayer, ISBN 9783938173336) Duitstalig

Mark Grant, Roman Cookery

Tuesday, February 2nd, 2010

Bij gewone Romeinen aan tafel

Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

De meeste kookboeken met Romeinse recepten leunen zwaar op ‘Apicius‘. Grant heeft juist andere, en zeer diverse, bronnen gebruikt, van commentaren op toneelstukken van Aristophanes (vijfde eeuw vC) tot de Geoponica en het Suda Lexicon uit de tiende eeuw na Christus aan toe. De meeste recepten zijn ontleend aan een tekst van de Griekse rhetoricus Athenaeus (rond 200 nC) de Deipnosophistae, door Grant pakkend vertaald met ‘the partying professors’.  Die teksten zijn in het Grieks geschreven, maar ook Latijnse werken komen aan bod: De agricultura van Cato, De naturalis historiae van Plinius de Oudere, en De obseruatione ciborum van Anthimus. De recepten worden in een Engelse vertaling geciteerd, en zijn voorzien van commentaar en een moderne bewerking (met aanduidingen in grammen en ounces, Celsius en Fahrenheit). Door te kiezen voor andere recepten dan die in De re coquinaria (Apicius) staan, krijgen we nieuwe inzichten in de Romeinse keuken, vooral in de keuken van de gewone man. De recepten zijn ingedeeld in vier hoofdstukken, ontbijt, lunch, uit eten en thuis eten. Sommige recepten zijn gebaseerd op een enkele opmerking, zoals de faba cum lardo (bonen met spek), gebaseerd op een enkele dichtregel uit een epigram van Martialis. Grant gebruikt gedroogde ‘haricot beans’ (witte of bruine bonen) in zijn reconstructie. Die komen uit Midden- en Zuid-Amerika en werden pas ná de Middeleeuwen bekend in Europa. Faba zijn tuinbonen. In bewerkte versies moet zo’n vervanging wel kunnen, als je er maar wel bij zet dat dit niet authentiek is.  De recepten zijn goed maakbaar. Sommige zal ik zelf nooit bereiden (gekookte melk met witbrood), andere komen zeker vaker op tafel (koolsla, kaas met tijm, wijnazijn en honing). Het merendeel van de recepten is met graan, kaas, groenten en/of fruit in de hoofdrol, er zijn ook recepten met vis, en slechts vier recepten met vlees. Deze verhoudingen geven goed de smaak weer van de doorsnee-Romein, die matig van aard was en van simpele maaltijden hield. Een inleiding, bibliografie, algemeen register, receptenregister, en verklarende noten maken deze uitgave compleet. Geen foto’s, wel enkele pentekeningen.
Mark Grant, Roman Cookery. Ancient Recipes for Modern Kitchens. (1ste druk 1999, deze bespreking betreft de herziene uitgave uit 2008, Serif, ISBN 9781897959602) Engelstalig

Prisca Zwaan-van Diggelen, Keuke-boek van Maria Philippina Schrijver, anno 1752

Monday, February 1st, 2010

Een zeldzame blik in de keuken van de achttiende eeuw

Uitgegeven in eigen beheer.

Dit in eigen beheer uitgebrachte boek met recepten en aantekeningen uit de tweede helft van de achttiende eeuw is een welkome aanvulling op de serie facsimilés van achttiende-eeuwse kookboeken die in de jaren zestig en zeventig door o.a. uitgeverij Sijtthoff is geproduceerd. De uitgeefster, een nakomelinge van de bezitters van het kookschrift, heeft haar best gedaan het handschrift zo compleet mogelijk in druk om te zetten, en is daar goed in geslaagd.  In de beknopte inleiding worden de drie achtereenvolgende schrijfsters voorgesteld en in een sociaal kader geplaatst (hogere burgerij, Amsterdam en Utrecht), met kleurenafbeeldingen van portretten. Het merendeel van de recepten dateert uit de achttiende eeuw, maar het is tot diep in de negentiende eeuw nog aangevuld. In haar voorwoord noemt Zwaan-van Diggelen de vele schrijf- en spelfouten. Echter, uniforme spelling kennen wij pas sinds eind negentiende eeuw. Ik mis een beschrijving van het boekwerk zelf, en een overzicht van wie van de drie dames wat heeft geschreven. Achterin staat een verklarende woordenlijst, zodat een nieuwsgierige kok de recepten kan uitproberen. De combinatie van recepten en aantekeningen, en de vele briefjes die tussen de bladzijden waren gestopt, geven een zeldzaam inzicht in het reilen en zeilen van een achttiende-eeuwse keuken. Het boek is alleen bij de schrijfster zelf te betrekken. Wie belangstelling heeft, kan mij een email sturen, dan zorg ik dat die bij haar terecht komt.
Prisca Zwaan-van Diggelen, Keuke-Boek van Maria Philippina Schrijver, Anno 1752 (uitgegeven in eigen beheer, 2008).

Ilaria Gozzini Giacosa, A taste of Ancient Rome

Monday, February 1st, 2010

Goede (Engelstalige) inleiding voor beginners in de Romeinse keuken

Bol.com
Amazon.de
(geen verzendkosten)
Bookdepository.co.uk
(geen verzendkosten)

De schrijfster wilde, aldus haar voorwoord, simpelweg de moderne lezer verleiden tot het bereiden van authentieke Romeinse gerechten. De recepten zijn aangepast voor de moderne keuken, maar hebben hun originele smaakpalet behouden. In de inleidende hoofdstukken worden de Latijnse tekstbronnen, Romeinse voedselbronnen, voedselbereiding en maaltijden kort besproken. De recepten zijn conventioneel ingedeeld naar sauzen, voorgerechten, soep, vlees, vis, groente, dessert, conserveren, dranken, en tot slot menu’s en ‘in de taverna’. Ze worden gepresenteerd samen met de oorspronkelijke Latijnse tekst en vertaling.  Boeiend is de toevoeging van moderne Italiaanse en Mediterrane streekrecepten die de continuïteit van de oude Romeinse keuken demonstreren (of suggereren). Gozzini volgt in de nummering van Apicius’ recepten de editie van Jacques André uit 1974. Patrick Faas publiceerde in 1994 ook een boek over Romeins koken, dat zeker de moeite waard is. Er is enige overlapping in de recepten, maar de uitwerking daarvan is verschillend.
Ilaria Gozzini Giacosa, A taste of Ancient Rome (1992, ISBN 9780226290324; vertaald uit het Italiaans A cena da Lucullo 1986) Engelstalig